همه تراکنش‌ها در شبکه سولانا به طور پیش‌فرض عمومی هستند. هر کسی می‌تواند آدرس کیف پول را بررسی کرده و موجودی، تراکنش‌های ورودی و خروجی و زمان آن‌ها را مشاهده کند. این شفافیت برای تأیید شبکه مفید است، اما برای کسانی که نمی‌خواهند وضعیت مالی‌شان علنی باشد، مشکل‌ساز است. کسب‌وکاری که حقوق پرداخت می‌کند، معامله‌گری که موقعیت خود را می‌سازد، یا فردی که نمی‌خواهد پس‌اندازش در معرض دید عموم باشد، با این مشکل روبرو هستند.
پروتکل «حلقه‌های حریم خصوصی سولانا» (Solana Privacy Rings) با هدف رفع این مشکل و بدون نیاز به خروج کاربران از شبکه سولانا به یک شبکه حفظ حریم خصوصی مجزا، توسعه یافته است. این پروتکل که توسط شرکت زیرساخت سولانا، Helius، توسعه داده شده، در تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ روی شبکه اصلی سولانا راه‌اندازی شد.
حلقه‌های حریم خصوصی چیستند؟
حلقه‌های حریم خصوصی سولانا، استخرهای برنامه‌پذیر و محافظت شده‌ای هستند که موجودی‌های رمزنگاری شده را در خود نگه می‌دارند. کاربران توکن‌های خود را به یک حلقه واریز کرده، آن‌ها را به صورت خصوصی به سایر کیف پول‌های سولانا ارسال می‌کنند و در صورت تمایل، دوباره آن‌ها را به صورت موجودی عمومی برداشت می‌کنند. این حلقه‌ها از SOL و سایر توکن‌ها در سولانا، از جمله توکن‌های SPL و Token-2022 پشتیبانی می‌کنند. کاربران در تمام این مراحل، کنترل دارایی‌های خود را حفظ می‌کنند، زیرا هر تراکنش نیازمند امضای مالک است.
نکته مهم این است که موجودی‌های خصوصی در همان شبکه‌ای قرار دارند که سایر دارایی‌ها در آن قرار دارند. تراکنش‌های خصوصی مستقیماً در سولانا اجرا می‌شوند و داده‌های رمزنگاری شده در دفتر کل سولانا ذخیره می‌گردند، بدون نیاز به لایه دوم یا دنباله‌رو مجزا. این بدان معناست که موجودی‌های خصوصی در کنار همان استیبل‌کوین‌ها، دارایی‌های توکنیزه شده و نقدینگی DeFi قرار می‌گیرند. بنیاد سولانا رویکرد خود به حریم خصوصی را «پیش‌فرض عمومی، انتخاب خصوصی» توصیف می‌کند و به هر کاربر یا برنامه اجازه می‌دهد میزان حریم خصوصی مورد نیاز خود را انتخاب کند.
نحوه عملکرد حلقه‌های حریم خصوصی
اسناد فنی Helius دو سطح حریم خصوصی را تعریف می‌کند: محرمانگی، که دارایی و میزان تراکنش را رمزنگاری می‌کند، و گمنامی، که فرستنده و گیرنده را نیز پنهان می‌کند. حلقه پیش‌فرض، محرمانه است؛ مانند صورت‌حساب بانکی که نام هر پرداخت قابل مشاهده است اما مبالغ پنهان شده‌اند.
هر تراکنش خصوصی با اثبات با دانش صفر (zero-knowledge proof) همراه است. این اثبات، قطعه‌ای از رمزنگاری است که به شبکه اجازه می‌دهد اعتبار تراکنش را تأیید کند (مثلاً اینکه فرستنده واقعاً وجوه را داشته است) بدون اینکه اعداد درگیر را فاش کند. حلقه‌ها از نوعی اثبات با دانش صفر به نام Groth16 zk-SNARK استفاده می‌کنند که Helius ادعا می‌کند می‌تواند در چند ده میلی‌ثانیه تولید شود، چه توسط ارائه‌دهنده سرویس و چه روی دستگاه کاربر. هر تراکنش خصوصی در یک تراکنش واحد سولانا تسویه می‌شود.
کاربران، موجودی‌های رمزنگاری شده خود را با یک کلید مشاهده می‌خوانند. آن‌ها می‌توانند موجودی خود را به صورت محلی رمزگشایی کنند یا به ارائه‌دهنده سرویس اجازه دهند این کار را انجام دهد. همچنین می‌توانند کلیدی برای یک تراکنش واحد با حسابرس یا طرف مقابل به اشتراک بگذارند بدون اینکه تاریخچه کامل خود را فاش کنند. انتقال وجوه به داخل یک حلقه از یک کیف پول عمومی معمولی یا خروج از آن، در زنجیره قابل مشاهده است، از جمله دارایی و میزان آن. با این حال، طبق گفته Helius، کاربرانی که از ارز فیات مستقیماً وارد یک موجودی خصوصی می‌شوند، دارایی و میزان آن را از ابتدا پنهان نگه می‌دارند.
حلقه‌های پیش‌فرض در مقابل حلقه‌های سفارشی
دو نوع حلقه وجود دارد: حلقه پیش‌فرض که در شبکه اصلی فعال است و برای همه باز است. این حلقه محرمانگی را فراهم می‌کند: دارایی و میزان هر تراکنش رمزنگاری می‌شود، اما آدرس فرستنده و گیرنده عمومی باقی می‌مانند. حلقه‌های سفارشی برای کسب‌وکارها و موسسات ساخته شده‌اند و هر کدام به عنوان برنامه سولانای خود با تنظیمات انتخاب شده توسط اپراتور اجرا می‌شوند. یک حلقه سفارشی می‌تواند محرمانه یا کاملاً ناشناس باشد و فرستنده و گیرنده را نیز پنهان کند. اپراتورها می‌توانند کنترل‌های انطباقی مانند فهرست‌های مجاز KYC، غربالگری تحریم‌ها، دسترسی حسابرس و امکان مسدود کردن و بازیابی وجوه را اضافه کنند. حلقه‌های سفارشی در مرحله حسابرسی هستند و انتظار می‌رود در هفته‌های آینده به شبکه اصلی برسند.
از آنجایی که حلقه‌های سفارشی با حلقه پیش‌فرض تعامل دارند، شرکت‌های تحت نظارت می‌توانند فعالیت‌های خود را از بازار محرمانه نگه دارند و در عین حال از نقدینگی مشابه سایرین بهره‌مند شوند.
کاربردهای حلقه‌های حریم خصوصی
تراکنش‌های خصوصی تنها آغاز کار هستند. برنامه‌های سولانا می‌توانند موجودی‌های رمزنگاری شده را در حساب‌های امانی خصوصی نگه دارند و هنگام برآورده شدن شرایط تعیین شده، آن‌ها را آزاد کنند، که راه را برای موارد زیر باز می‌کند:
* مبادله‌های خصوصی که با نقدینگی عمومی مبادله می‌کنند بدون افشای اندازه یا قیمت.
* قرض‌دهی خصوصی، با ارائه وثیقه بدون انتشار موقعیت‌ها.
* استیکینگ و کسب سود خصوصی بر روی موجودی‌های رمزنگاری شده.
* پرداخت‌های مشروط، مانند حقوق، وستینگ یا انتشار خزانه چند امضایی.
در زمان راه‌اندازی، Decrypt، برنامه استخراج و استیکینگ ORE و سرویس میان‌زنجیره‌ای Aurora Intents از حلقه پیش‌فرض استفاده می‌کردند، در حالی که Backpack، DFlow، Jupiter، Squads و Titan از جمله تیم‌هایی بودند که روی ادغام کار می‌کردند.
امنیت حلقه‌های حریم خصوصی
Helius اعلام کرده است که برنامه‌های اصلی و مدارهای اثبات دانش صفر توسط شرکت‌های امنیتی Certora، OtterSec و ZK Security حسابرسی شده‌اند. مهندسان بنیاد سولانا، Blueshift، Zcash و سایر تیم‌ها در «راه‌اندازی مورد اعتماد» (Trusted Setup) که مراسمی یک‌باره برای تولید پارامترهای مورد نیاز اثبات‌ها بود، شرکت کردند. کد منبع باز است و در GitHub تحت مجوز Apache 2.0 منتشر شده است، بنابراین هر کسی می‌تواند نحوه کار آن را بررسی کند. تأیید رسمی (Formal verification) که بررسی ریاضی عملکرد دقیق مدارها است، هنوز در جریان است و انتظار می‌رود تا پایان سال ۲۰۲۶ تکمیل شود. مستندات سولانا در حال حاضر حلقه‌ها را در مرحله بتا توصیف می‌کند.
ابزارهای حریم خصوصی با سوالات انطباقی نیز همراه هستند. این راه‌اندازی چند روز پس از آن صورت گرفت که پروتکل حریم خصوصی دیگر سولانا، Privacy Cash، به دلیل هک اکتبر ۲۰۲۶ بایننس، به طور موقت واریزها را متوقف کرد و اعلام نمود که می‌خواهد «اطمینان حاصل کند که بازیگران بد نمی‌توانند از محصول ما سوءاستفاده کنند» در حالی که غربالگری کیف پول خود را تقویت می‌کرد. طبق گفته شرکت تحلیل بلاک‌چین Elliptic، وجوه مسروقه از هک در استخرهای آن واریز شده بود. حلقه پیش‌فرض آدرس‌ها، واریزها و برداشت‌ها را قابل مشاهده می‌گذارد و Helius با شرکت‌های تحلیل بلاک‌چین Range، Chainalysis و Elliptic برای غربالگری کیف پول همکاری می‌کند.
مقایسه با سایر فناوری‌های حریم خصوصی
حلقه‌ها یکی از سه ابزار حفظ حریم خصوصی هستند که خود سولانا ارائه می‌دهد. مستندات آن همچنین شامل موجودی‌های محرمانه (Confidential Balances)، افزونه Token-2022 که موجودی توکن و مقادیر تراکنش را رمزنگاری می‌کند و در عین حال حساب‌ها را عمومی نگه می‌دارد، و کانال‌های خصوصی (Private Channels)، محیط‌های اجرای خصوصی که توسط یک موسسه اجرا می‌شوند، می‌باشد.
در صنعت گسترده‌تر، حریم خصوصی بلاک‌چین به طور کلی بر چهار خانواده اصلی فناوری تکیه دارد:
* **اثبات با دانش صفر (zk-SNARKs):** این فناوری به یک طرف اجازه می‌دهد تا صحت یک گزاره را بدون افشای داده‌های زیرین اثبات کند. کوین حریم خصوصی Zcash از zk-SNARKs برای تراکنش‌های محافظت شده خود استفاده می‌کند. حلقه‌های حریم خصوصی سولانا به این خانواده تعلق دارند و از اثبات‌های فشرده Groth16 استفاده می‌کنند، اما استخرهای محافظت شده را به جای یک زنجیره حریم خصوصی اختصاصی به سولانا می‌آورند.
* **امضاهای حلقه (Ring signatures):** مورد استفاده توسط کوین حریم خصوصی Monero، امضای حلقه می‌تواند توسط هر عضوی از گروه دارندگان کلید تولید شود، بدون اینکه مشخص شود کدام یک امضا کرده است. Monero خروجی واقعی تراکنش کاربر را با موارد دیگر از دفتر کل مخلوط می‌کند تا «حلقه‌ای» از امضاکنندگان احتمالی تشکیل دهد، بنابراین ناظران خارجی نمی‌توانند تشخیص دهند کدام یک واقعی است. حلقه‌های حریم خصوصی سولانا از امضاهای حلقه استفاده نمی‌کنند.
* **محیط‌های اجرای مورد اعتماد (Trusted execution environments - TEEs):** TEEs به جای رمزنگاری به تنهایی، از مناطق امن سخت‌افزار رایانه، که گاهی اوقات انکلاو نامیده می‌شوند، برای پردازش داده‌های خصوصی دور از دید بقیه سیستم استفاده می‌کنند. این‌ها کارآمد هستند و می‌توانند کدهای موجود را اجرا کنند، اما نیاز به اعتماد به سازنده تراشه دارند و در برابر حملات کانال جانبی آسیب‌پذیر بوده‌اند.
* **رمزنگاری همومورفیک کامل (Fully homomorphic encryption - FHE):** FHE به کامپیوترها اجازه می‌دهد محاسبات را مستقیماً روی داده‌های رمزنگاری شده بدون رمزگشایی آن‌ها انجام دهند، که اجرای قراردادهای هوشمند را بر روی ورودی‌های خصوصی ممکن می‌سازد. این تکنیک قدرتمند است اما از نظر محاسباتی سنگین بوده و در حال حاضر کندتر و پرهزینه‌تر از رویکردهای دیگر است.
به طور خلاصه، حلقه‌های حریم خصوصی سولانا مسیر اثبات با دانش صفر را در پیش می‌گیرند: آن‌ها بر ریاضیات تکیه دارند تا سخت‌افزار مورد اعتماد، و مقادیر را پنهان می‌کنند به جای انجام محاسبات خصوصی به روشی که FHE هدف قرار داده است. ویژگی متمایز اصلی آن‌ها محل اجرایشان است، یعنی خود شبکه اصلی سولانا، به جای یک شبکه حریم خصوصی جداگانه.
