بیت‌کوین، نخستین ارز دیجیتال جهان، امروز ۱۸ ساله شد. این رویداد در حالی رخ می‌دهد که تهدیدهای امنیتی مبتنی بر هوش مصنوعی، نگرانی از رایانش کوانتومی و بزرگترین هک تاریخ صرافی‌های ارز دیجیتال، چشم‌انداز این دارایی را احاطه کرده است.
هجده سال پیش در چنین روزی، ساتوشی ناکاموتو، با نام مستعار سایفرپانک، وایت‌پیپر بیت‌کوین با عنوان «بیت‌کوین: سیستم پول الکترونیکی همتا به همتا» را در فهرست پستی رمزنگاری منتشر کرد. بیت‌کوین (BTC) با هدف عبور از نهادهای مالی شفاف و حذف نیاز به اعتماد در تراکنش‌های مالی، از زمان استخراج اولین بلاک خود در ۳ ژانویه ۲۰۰۹، در حال به چالش کشیدن سیستم مالی سنتی بوده است.
اولین بلاک بیت‌کوین حاوی پیامی از ساتوشی بود که بخشی از خبری از روزنامه تایمز را نقل می‌کرد: «صدر اعظم در آستانه دومین بسته نجات بانکی است.» این پیام، بحران مالی را که بستری برای تولد بیت‌کوین شد، بازتاب می‌داد.
سفر بیت‌کوین از سال‌های اولیه تا بلوغ، پرفراز و نشیب بوده و با جنجال، دسیسه و تخلفات همراه بوده است. با این حال، آینده بیت‌کوین همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد؛ پیامدهای هک ۶.۳ میلیارد دلاری بایننس، تهدید رایانش کوانتومی، تشدید تهدیدات سایبری مرتبط با هوش مصنوعی و پرسش‌هایی درباره امنیت بلندمدت آن همچنان پابرجا هستند. بیت‌کوین اکنون به سن قانونی رأی دادن در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا رسیده است، اما آیا برای بزرگسالی آماده است؟
سال‌های اولیه بیت‌کوین
یکی از به‌یادماندنی‌ترین لحظات بیت‌کوین در ۲۲ می ۲۰۱۰ رخ داد، زمانی که لزلو هانیچ، توسعه‌دهنده، ۱۰,۰۰۰ بیت‌کوین را برای خرید دو پیتزا پرداخت کرد. این روز که به «روز پیتزای بیت‌کوین» معروف شد، در تاریخ ارز دیجیتال به عنوان گران‌ترین خرید پیتزا ثبت شد. ارزش آن بیت‌کوین‌ها در آن زمان حدود ۴۱ دلار بود، اما با قیمت‌های امروز، این پیتزاها ۷۸۰ میلیون دلار ارزش داشتند. در روزهای اولیه، بیت‌کوین به قیمت ناچیزی معامله می‌شد، اما ساتوشی پیش‌بینی کرده بود که این وضعیت تغییر خواهد کرد و در سال ۲۰۰۹ نوشت: «شاید بهتر باشد مقداری از آن را نگه داریم، در صورتی که مورد توجه قرار گیرد.»
تا اواخر سال ۲۰۱۳، بیت‌کوین برای اولین بار از مرز ۱۰۰۰ دلار عبور کرد و با افزایش علاقه عمومی و ظهور بازار تاریک Silk Road، توجه‌ها را به خود جلب کرد. با این حال، در دنیای کریپتو، آنچه بالا می‌رود، ناگزیر پایین می‌آید. در فوریه ۲۰۱۴، با توقف ناگهانی معاملات و آفلاین شدن Mt. Gox، بزرگترین صرافی بیت‌کوین در آن زمان، روند صعودی بیت‌کوین پایان یافت. این صرافی حدود ۸۵۰,۰۰۰ بیت‌کوین، از جمله وجوه مشتریان را از دست داده بود. این واقعه، که منجر به ورشکستگی Mt. Gox شد، مفهوم «کلیدهای شما در اختیار شما نیست، دارایی شما در اختیار شما نیست» را برجسته کرد.
جنجال‌ها و ممنوعیت‌ها
روند صعودی چشمگیر بعدی، قیمت بیت‌کوین را در اوایل سال ۲۰۱۷ از زیر ۱۰۰۰ دلار به نزدیکی ۲۰,۰۰۰ دلار در دسامبر همان سال رساند. این رالی همزمان با رونق عرضه‌های اولیه کوین (ICO) و پروژه‌هایی بود که وعده استفاده از فناوری بلاک‌چین را در حوزه‌های مختلف می‌دادند. در این میان، جیمی دیمون، مدیرعامل JPMorgan Chase، بیت‌کوین را «کلاهبرداری» خواند و تهدید به اخراج کارمندانی کرد که آن را معامله می‌کردند. در این دوره، بیت‌کوین درگیر بحث داغی بر سر مقیاس‌پذیری شبکه بود که منجر به فورک و ایجاد بیت‌کوین کش شد. همزمان، چین در سپتامبر ۲۰۱۷ ICO ها را ممنوع کرد و با صرافی‌های ارز دیجیتال برخورد کرد که به عدم قطعیت بازار و افت احتمالی در سال ۲۰۱۸ دامن زد. حدس و گمان‌ها درباره هویت خالق بیت‌کوین نیز شدت گرفت و کریگ رایت، دانشمند استرالیایی، بارها ادعا کرد که همان ساتوشی ناکاموتو است، ادعایی که در سال ۲۰۲۴ توسط دادگاه عالی بریتانیا رد شد.
دوران پاندمی و سقوط FTX
روند صعودی بزرگ بعدی بیت‌کوین در دوران پاندمی کووید-۱۹ رخ داد. با سیاست‌های انبساطی پولی دولت‌ها و بانک‌های مرکزی، نرخ بهره کاهش یافت و نقدینگی وارد بازارهای مالی شد. بیت‌کوین که در مارس ۲۰۲۰ دچار افت شدید شده بود، بهبود قابل توجهی را تجربه کرد و تا نوامبر ۲۰۲۱ به نزدیک ۶۹,۰۰۰ دلار رسید. چین مجدداً در سپتامبر ۲۰۲۱ با اعلام ممنوعیت جامع تراکنش‌ها و استخراج ارز دیجیتال، به بازار ارز دیجیتال ضربه زد. در نوامبر ۲۰۲۲، صرافی بزرگ دیگر ارز دیجیتال، FTX، فرو ریخت که به زمستان کریپتو دامن زد و مشتریان با زیان‌های هنگفتی مواجه شدند. این اتفاق منجر به از دست رفتن اعتماد بخش مالی سنتی (TradFi) و افزایش خصومت‌های نظارتی علیه ارز دیجیتال شد.
تأیید ETF و عبور از ۱۰۰ هزار دلار
در ژانویه ۲۰۲۴، کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) اولین محصولات قابل معامله در بورس بیت‌کوین (ETF) را تأیید کرد. این تأیید به سرمایه‌گذاران مسیری قانونی برای دسترسی به BTC بدون نیاز به مدیریت کیف پول یا کلیدهای خصوصی ارائه داد. در پایان همان سال، قیمت بیت‌کوین برای اولین بار از مرز ۱۰۰,۰۰۰ دلار عبور کرد. از آن زمان، امور مالی سنتی به ارز دیجیتال نزدیک‌تر شده و غول‌هایی مانند بلک‌راک درباره قرار دادن دارایی‌ها در بلاک‌چین صحبت می‌کنند. حتی جیمی دیمون نیز رویکرد خود را از رد قاطعانه به اجازه دادن به مشتریان برای خرید این دارایی تغییر داد. بیت‌کوین در اکتبر ۲۰۲۵ به بالاترین قیمت تاریخ خود، یعنی بیش از ۱۲۶,۰۰۰ دلار رسید.
آینده مبهم بیت‌کوین
بیت‌کوین اکنون در آغوش امور مالی سنتی قرار گرفته و با بادهای مساعد نظارتی از سوی واشنگتن و مجامع بین‌المللی روبرو است. قوانینی مانند قانون GENIUS برای استیبل‌کوین‌ها و مقررات MiCA در اروپا، چارچوب‌های نظارتی مشخصی را فراهم کرده‌اند. با این حال، نهادینه شدن این فضا باعث شده بسیاری از طرفداران بیت‌کوین نگران تمرکز مالکیت و متمرکز شدن عرضه باشند و این پرسش مطرح شود که آیا جنبش سایفرپانک توسط همان نهادهایی که قصد شورش علیه آن‌ها را داشت، تصاحب شده است؟
پرسش‌های بزرگتری درباره امنیت بلندمدت بیت‌کوین نیز وجود دارد، از جمله تهدید رایانش کوانتومی که بسیاری نگرانند بتواند رمزنگاری امن‌کننده بیت‌کوین را بشکند. یک ارتقاء پیشنهادی به نام BIP-360، نوع جدیدی از خروجی بیت‌کوین را برای کاهش آسیب‌پذیری‌های کوانتومی معرفی می‌کند، اما جامعه باید بر سر هرگونه پیاده‌سازی جدید توافق کند. همچنین، هک اخیر ۶.۳ میلیارد دلاری بایننس، بزرگترین هک صرافی ارز دیجیتال در تاریخ، ترس‌ها را درباره امنیت صرافی‌های متمرکز و ثبات زیرساخت‌های ارز دیجیتال دوباره زنده کرده است. پرسش دیگر این است که چه کسی هزینه حفظ امنیت شبکه را پرداخت خواهد کرد، زیرا یارانه بلاک به سمت صفر میل می‌کند و مشخص نیست آیا کارمزد تراکنش‌ها به تنهایی برای جبران درآمد ماینرها کافی خواهد بود. کارمزد تراکنش‌ها تنها ۰.۶۷ درصد از کل درآمد ماینرها را در ۹۰ روز منتهی به ۴ اکتبر تشکیل داده و کمتر از ۵ درصد کل درآمد ماینرها در بیشتر تاریخ بیت‌کوین باقی مانده است. این امر شکاف بزرگی را برای پر کردن با افزایش کارمزدها، همزمان با کاهش پاداش بلاک‌ها، ایجاد می‌کند.
هجدهمین سالگرد تولد بیت‌کوین با وجود سقوط صرافی‌ها، سرکوب‌های نظارتی، جنگ‌های داخلی و سقوط‌های مکرر بازار، همچنان پابرجا مانده است. بیت‌کوین به چیزی تبدیل شده که شاید ساتوشی پیش‌بینی نکرده بود: دارایی‌ای که توسط وال استریت نگهداری و از طریق محصولات مالی رایج معامله می‌شود.
